Afgelopen week zijn in de regio Oss door onze imkers drie bijenzwermen geschept nadat omwonenden melding hadden gedaan van grote groepen bijen die zich tijdelijk hadden verzameld. Voor veel mensen is zo’n wolk bijen even schrikken, logisch ook, want duizenden insecten tegelijk in de lucht maakt indruk. Toch gaat het in vrijwel alle gevallen om natuurlijk zwermgedrag en niet om agressie.
Eén van de meldingen kwam vanaf de Osseweg in Berghem, waar een zwerm zich had verzameld in een struik, zoals op de foto te zien is. Onze imker kon de zwerm veilig scheppen en onderbrengen in een lege kast, zodat het volk een nieuwe plek krijgt om zich verder te ontwikkelen.
Wat is zwermen eigenlijk?
In het late voorjaar en de vroege zomer bereikt een bijenvolk zijn piek, de kast raakt vol, en dan vertrekt een deel van het volk. Letterlijk. Duizenden bijen tegelijk, de lucht in. Voor wie het niet kent is dat even schrikken. Maar wat je ziet is geen aanval.
Zwermen is de manier waarop honingbijen zich als volk voortplanten. Een bijenvolk functioneert als één organisme, niet als een verzameling losse dieren. En als dat organisme te groot wordt voor de ruimte, splitst het. De oude koningin vertrekt met een deel van de bijen. Achter in de kast groeit een nieuwe generatie op die het overneemt. Dat mechanisme werkt al miljoenen jaar en heeft geen enkele menselijke aanpassing nodig gehad.
Na het vertrek zie je een wolk bijen die chaotisch lijkt. Dat is schijn. De bijen zoeken snel een tijdelijke landingsplaats: een boomtak, een hek, soms een geparkeerde fiets. Ze vormen een kluit, koningin in het midden, terwijl verkenners uitvliegen om een geschikte nieuwe plek te zoeken.
Wat de meeste mensen niet weten: bijen zijn in deze fase opvallend rustig. Ze hebben geen nest te verdedigen. Ze hebben net hun honingmaag volgegeten, wat ze merkbaar kalmer maakt. Dat betekent niet dat je er middenin moet gaan staan. Het blijven bijen. Maar de kans op een steek is in deze situatie klein, zolang je ze niet actief verstoort.
Zie je een zwerm hangen, kijk even. Niet te dicht bij, maar kijken mag. In de meeste gevallen zijn ze binnen een dag weer weg zodra de verkenners een geschikte plek hebben gevonden. Gebeurt dat niet, dan kan een imker de zwerm ophalen en onderbrengen in een lege kast.
🌿 Voorzwerm en nazwerm: er zit verschil in
Wat je meestal ziet is een voorzwerm: de eerste groep die vertrekt, met de oude koningin. Die zijn voorspelbaar in hun gedrag.
Soms volgen er nazwermen. Kleinere groepen, later, met een jonge en nog onbevruchte koningin. Die zijn grilliger. De groepsstructuur is minder stabiel, de koningin is nog niet ingevlogen, en dat merk je soms aan het gedrag. Geen reden voor paniek, maar wel reden voor wat meer afstand. En bij twijfel: bel een imker.
